Oprichting R.E.T. in oktober 1927

Jaap Oudenaarden

In 1878 werd de RTM opgericht onder de naam Rotterdamsche Tramweg-Maatschappij. Het was een private organisatie met aandelen die in handen zijn van diverse personen. Met de komst van de electrische tram werd in april 1904 een nieuw bedrijf opgericht, de Rotterdamsche Electrische Tramweg-Maatschappij (RETM).
Sinds april 1922 was Johannes Gerardus Schuuring (1877-1963) directeur van de RETM, als opvolger van de heer Van der Vegt. Schuuring wilde van de RETM de grootse aanbieder van openbaar vervoer in de regio Rotterdam maken. Ook de gemeente Rotterdam vond een uitbreiding van het lijnennet en het aanbod van openbaar vervoer in Rotterdam zeer belangrijk. Vaak nam zij de rol aan van opdrachtgever om de RETM draaiende te houden. De concessie, oftewel de gegunde opdracht dat de RETM het openbaar vervoer in Rotterdam mag verzorgen, zou in oktober 1927 aflopen.

Gemeentelijk bedrijf
In 1926 werd duidelijk dat de gemeente niet langer wilde aanbesteden en een vaste plek wilde geven aan de RETM, mits zij overstapte van een private- naar een gemeentelijke organisatie. Hiermee kwam een grote verandering voor de directie, aangezien zij dan niet langer een organisatie met winstoogmerk was.

De RETM droeg na enkele jaren onderhandelen het trambedrijf over aan de gemeente Rotterdam. Op 4 april 1927 werd daartoe het Raadsbesluit genomen. Het is niet zozeer de oprichting van de RET als wel de overgang van de private RETM naar een gemeentelijk vervoersbedrijf. De gemeente wilde namelijk vanwege de snelle groei van Rotterdam, een efficiënt en goed gecoördineerd openbaar vervoer.

De taxatie
De overnameonderhandelingen van de RETM waren al vanaf 1920 bezig. Belangrijk was de taxatie van de goederen van de RETM. Daarover is veel correspondentie aanwezig. Blijkbaar was de gemeente niet snel in het benoemen van een taxatiecommissie. In een brief van 15 februari 1927 van de directeur van de RETM aan de gemeente geeft hij aan nog geen bericht over een benoeming gekregen te hebben. Als men voor 15 maart geen antwoord heeft, [wij] ons genoodzaakt zullen zien ons tot de Rechtbank te richten met verzoek de deskundigen te willen aanwijzen, zoals in artikel 10 is voorzien.
Namens de RETM was Ir. J.W. van der Vegt de onderhandelaar en namens de gemeente advocaat Th. A. Fruin. Ondanks de onenigheid werd er een commissie van drie benoemd met de volgende leden:
- W.J. Burgersdijk, directeur van de N en Z. Hollandsche T.M te Haarlem
- A.C. van Rossem, directeur Oranjeboom
 - C.N. van Goor, architect te Rotterdam
Het honorarium van de drie zou door ieder voor de helft van de partijen gedragen worden. De goedkeuring door de gemeenteraad was echter nog nodig. In antwoord stelde de directeur dat de heren “hoog genoeg staan” om zelf hun honorarium te bepalen, mede omdat ook de omvang van de werkzaamheden niet bekend is. Daarbij gaf men aan dat het gebruikelijk is dat de koper de kosten van de overdracht voor zijn rekening nam. Daar hoort de taxatie ook bij! Uiteindelijk kreeg iedere taxateur 1 promille van de in totaal getaxeerde waarde.

De overdracht.

In april 1927 ging de taxatiecommissie aan het werk. Op 8 juni was de eerste bijeenkomst met de gemeente en de RETM. Er was onenigheid over de waarde van de RETM. Was het de ‘werkelijke waarde’ of de afbraakwaarde?
De RETM wilde in oktober een voorlopig bedrag van 5 miljoen gulden ontvangen, al is de taxatiecommissie nog niet klaar. De gemeente weigerde dit. De RETM vraagt advies hoe men de gemeente onder druk kan zetten om toch te betalen.
Tijdens de raadsvergadering van 7 oktober 1927 werd het volgende besloten:
- de tram tijdelijk als gemeentebedrijf zal worden geëxploiteerd
- tarief e.d. blijven gehandhaafd
- het personeel, behalve de directeur, blijft in dienst

De Volkskrant 17 oktober 1927

Verder werden allerlei zaken betreffende het personeel afgehandeld. Vanaf dat moment was de gemeente Rotterdam direct verantwoordelijk voor de organisatie en uitvoering van het openbaar vervoer in de stad.

Op 15 oktober van dat jaar werd de RETM officieel een gemeentelijk vervoerbedrijf en kreeg het de naam RET. Het bedrijf had op dat moment 1.903 werknemers in dienst, die dus allen werden ondergebracht bij de gemeente. Bij de officiële bijeenkomst ter gelegenheid van de overdracht was de (voormalig) directeur Schuuring niet aanwezig. De heer Schuuring werd eervol ontslagen en werd lid van de liquidatiecommissie.

Het is niet duidelijk waarom Schuuring ontslagen werd. In januari 1928 trad hij terug als liquidator en werd directeur van de N.V. Eerste Nederlandsche Graphietsmeltkroezen- en Chamottefabrieken “Ideaal” in Wezep. 

De Maasbode 13 oktober 1927.

De Maasbode 13 januari 1928.

De overdracht
De gemeente investeerde fors in nieuw materieel. De kranten geven aan dat op 15 oktober 1927 B&W in het hoofdgebouw aan de Isaäc Hubertstraat het trambedrijf namens de gemeente heeft overgenomen.  Naast de nieuwe directeur en hoge ambtenaren zijn daar ook vertegenwoordigers van de Ned. Vereniging van Spoor- en tramwegpersoneel, RK bond van S en T., St. Raphaël en de Prot. Chr. Bond van S. en T. en van de Herstellingsoord-Vereeniging De Eendracht. Naast burg. Wytema, spreken ook de directeur (geen naam) en die van de bonden, resp. Peterse, Timmermans, Eykelboom en de heer Klaver.

De nieuwe directeur van de R.E.T. was per 6 september 1928 Ir. J.G.J.C. Nieuwenhuis (1882-1976). Hij was directeur van 1927 tot 1942. Ook na de oorlog was hij van 1945 tot 1949 directeur van de R.E.T.

bron: Rotterdam Jaarboekje 1977.

Het jaarverslag van 1927 geeft een opsomming van de bezittingen die de RET had.

Jaarverslag 1927

Het jaar daarop (1928) was er weliswaar een verlies van ruim 92.000 gulden, maar dat is veel minder dan het verlies van de RETM in het laatste jaar.
De RET zette fors in op vernieuwing. Tussen 1929 en 1931 kwamen er 170 moderne vier-assige motorwagens en 20 bijwagens in dienst. Deze trams kregen een nieuwe kleur. De Rotterdamse trams kregen een okergele kleur met een zwarte bovenzijde. Deze kleur was jarenlang hét kenmerk van de RET.

Bron: 

Gemeente archief Rotterdam

• 448-01, nr. 11 oprichting R.E.T.
• Verslag omtrent den toestand van de Rotterdamsche Electrische Tram. Over het tijdvak 15 october – 31 december 1927.

 Literatuur:

• H.J.A. Duparc, Trammend naar de metro, 1968.
• Maurits van den Toorn, RET. Anderhalve eeuw Rotterdam en openbaar vervoer, 2017.
• Tessa Willemsen, De RET, op reis door de tijd. “De organisatie die goed wil zijn en niet goed wil lijken”, afstudeerscriptie 2014.